Baby- en kindergebaren: communiceren voordat woorden komen
Een baby wijst naar zijn beker en maakt tegelijkertijd een gebaar.
Een dreumes laat met een gebaar zien dat hij nog meer wil.
Een peuter vertelt met zijn handen dat hij moe is.
Veel mensen denken dat communicatie begint wanneer kinderen hun eerste woordjes spreken. In werkelijkheid begint communicatie al veel eerder. Kinderen communiceren vanaf hun geboorte met hun blik, lichaamshouding, geluiden en later ook met gebaren. Baby- en kindergebaren kunnen een waardevolle aanvulling zijn op deze vroege communicatie.
Tijdens de Thuiscrèchedag nam Sanne van Mulligen (Libellance) ons met veel enthousiasme mee in de bijzondere wereld van baby- en kindergebaren. Nieuwsgierig? Hieronder lees je meer.
Wat zijn baby- en kindergebaren?
Baby- en kindergebaren zijn ondersteunende gebaren die gebruikt worden naast de gesproken taal. Het woord wordt uitgesproken terwijl tegelijkertijd het gebaar wordt gemaakt. Hierdoor krijgt taal niet alleen een auditieve, maar ook een visuele ondersteuning. Voor jonge kinderen kan dit helpen om woorden beter te begrijpen en betekenis te geven aan wat zij horen en ervaren.
Communicatie begint al vóór het praten
Voordat kinderen kunnen praten, begrijpen zij vaak al veel meer dan volwassenen soms denken. Een baby die zijn jas ziet, weet dat hij naar buiten gaat. Een dreumes begrijpt dat het bijna tijd is om te eten wanneer de tafel wordt gedekt. Toch kunnen kinderen hun gedachten en behoeften nog niet altijd onder woorden brengen. Gebaren bieden in deze periode een extra mogelijkheid om zich uit te drukken. Hierdoor ontstaat vaak meer wederzijds begrip tussen kind en volwassene.
Gebaren ondersteunen taal
Een veelvoorkomende misvatting is dat kinderen minder zouden gaan praten wanneer gebaren worden gebruikt. In de praktijk worden gebaren juist ingezet naast gesproken taal. Het kind hoort het woord én ziet tegelijkertijd het gebaar. Door deze combinatie wordt taal op meerdere manieren aangeboden. Voor veel kinderen zorgt dit voor extra herkenning en ondersteuning bij het leren van nieuwe woorden.
Minder frustratie, meer begrip
Iedereen kent momenten waarop een jong kind duidelijk iets wil vertellen, maar nog niet beschikt over de woorden om dit uit te leggen. Dat kan leiden tot frustratie bij het kind, maar soms ook bij de volwassenen om hem heen. Wanneer een kind met behulp van een gebaar duidelijk kan maken wat het bedoelt, ontstaat er vaak meer rust. Het kind ervaart dat het begrepen wordt en ontdekt dat communicatie effect heeft.
Gebaren in de dagelijkse praktijk
Het mooie van baby- en kindergebaren is dat ze geen aparte activiteit hoeven te zijn. Juist de dagelijkse routines bieden veel kansen om gebaren aan te bieden. Denk bijvoorbeeld aan momenten zoals:
- eten en drinken;
- verschonen;
- naar bed gaan;
- voorlezen;
- zingen;
- buitenspelen;
- afscheid nemen.
Door gebaren steeds terug te laten komen in herkenbare situaties, krijgen kinderen de mogelijkheid om ze spelenderwijs te leren en zelf te gaan gebruiken.
Meer dan alleen woorden
Gebaren gaan niet alleen over taal. Ze dragen ook bij aan contact, afstemming en verbinding. Wanneer een volwassene bewust kijkt naar wat een kind probeert te vertellen, ontstaat er ruimte voor echte interactie. Een gebaar voor “nog een keer” tijdens een spelletje, een gebaar voor “helpen” wanneer iets niet lukt of een gebaar voor “trots” na een succeservaring: het zijn kleine momenten die bijdragen aan het gevoel gezien en begrepen te worden.
Kleine gebaren, grote betekenis
Baby- en kindergebaren zijn geen doel op zich. Ze vormen een hulpmiddel om communicatie zichtbaar te maken in een periode waarin woorden nog volop in ontwikkeling zijn. Door taal letterlijk handen en voeten te geven, ontstaat er voor veel kinderen een extra brug tussen begrijpen en begrepen worden. En juist in die eerste levensjaren kan zo’n kleine ondersteuning een groot verschil maken.
Door: Sanne van Mulligen van Libellance
